11 Ağustos 2026 · 7 minutes
Bir iş kazası, çalışan kaybı, doğal afet veya iş yerinde yaşanan ciddi bir olay aynı ortamda bulunan çalışanları birbirinden çok farklı şekillerde etkileyebilir. Bir çalışan yoğun kaygı yaşayabilirken başka biri sessizleşebilir, bir diğeri olay hakkında sürekli konuşma ihtiyacı hissedebilir. Bazı çalışanlarda ise ilk saatlerde belirgin bir tepki görülmeyebilir ve zorlanma daha sonraki günlerde ortaya çıkabilir.
Bu farklılıklar kriz sonrası tepkilerin kişiden kişiye değişebileceğini gösterir. Kurumların böyle dönemlerde çalışanlardan hemen “normale dönmelerini” beklemek yerine güvenliği sağlamak, doğru iletişim kurmak ve ihtiyaç duyulan profesyonel desteğe erişimi kolaylaştırmak açısından hazırlıklı olması önemlidir. Acil Psikolojik Müdahale, kriz veya travmatik nitelikteki olayların ardından çalışanların psikolojik ihtiyaçlarının değerlendirilmesini, temel psikolojik desteğin sunulmasını ve gerektiğinde ileri profesyonel desteğe yönlendirme yapılmasını amaçlayan bir çalışan destek hizmetidir.
Acil Psikolojik Müdahale; iş kazası, doğal afet, çalışan kaybı, şiddet olayı veya diğer ciddi krizlerin ardından çalışanların psikolojik ihtiyaçlarına yönelik yapılandırılmış profesyonel desteği ifade eder. Bu süreçte temel amaç yaşanan olayı unutturmak veya çalışanların belirli bir biçimde tepki vermesini sağlamak değildir.
Öncelikli hedefler;
olarak sıralanabilir.
Her kriz aynı olmadığı için müdahale biçimi de olayın niteliğine göre planlanmalıdır.
İş yaşamında farklı olaylar çalışanlar üzerinde ciddi psikolojik etkiler oluşturabilir.
Acil Psikolojik Müdahale şu durumlarda değerlendirilebilir:
Her olayın psikolojik etkisi büyüklüğüyle doğru orantılı değildir.
Dışarıdan daha sınırlı görünen bir olay bazı çalışanlar için oldukça zorlayıcı olabilir. Bu nedenle ihtiyaç değerlendirmesinin yalnızca olayın büyüklüğüne göre yapılmaması önemlidir.
Travmatik veya yüksek stresli bir olayın ardından çalışanlarda farklı duygusal, bilişsel ve fiziksel tepkiler görülebilir.
Örneğin;
gibi tepkiler ortaya çıkabilir.
Bu tepkilerin bir bölümü zorlayıcı olayların ardından görülebilecek kısa süreli stres tepkileri olabilir. Bu nedenle çalışanların ilk tepkilerini hemen psikolojik bir bozukluk olarak değerlendirmek doğru değildir. Ancak belirtiler yoğunlaşıyor, uzun süre devam ediyor veya kişinin günlük işlevselliğini belirgin biçimde etkiliyorsa daha kapsamlı profesyonel değerlendirme gerekebilir.
Psikolojik ilk yardım, zorlayıcı veya travmatik olayların ardından kişilere insani, destekleyici ve pratik yardım sunmaya yönelik bir yaklaşımdır.
Amaç kişiyi yaşadığı olayı ayrıntılı biçimde anlatmaya zorlamak değildir.
Psikolojik ilk yardım kapsamında;
gibi adımlar yer alabilir.
Krizden etkilenen herkesin aynı tür görüşmeye veya desteğe ihtiyacı olmayabilir. Bu nedenle psikolojik destek mümkün olduğunca kişinin ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.
Kriz sonrasında öncelik her zaman fiziksel güvenlik ve gerekli acil sağlık hizmetleridir. Psikolojik destek bu temel güvenlik adımlarının ardından planlanmalıdır.
Kurumlar ilk aşamada;
Kriz sonrası iletişimin açık ve tutarlı olması, çalışanların belirsizlik içerisinde kalmasını azaltmaya yardımcı olabilir.
Kriz ve travma konusunda sık kullanılan ifadelerden biri, psikolojik müdahalenin mutlaka ilk 72 saat içerisinde yapılması gerektiğidir. Ancak psikolojik destek açısından herkes için geçerli kesin bir “72 saat kuralı” bulunduğunu söylemek doğru değildir. Önemli olan, ihtiyaç ortaya çıktığında desteğin gereksiz yere geciktirilmemesi ve çalışanların ilk dönemden itibaren güvenilir destek kaynaklarına erişebilmesidir.
Bazı kişiler hemen profesyonel destek isteyebilirken bazı çalışanlar olayın etkisini birkaç gün veya hafta sonra daha fazla hissedebilir. Bu nedenle kurumların yalnızca olay günü değil, takip eden dönemde de çalışanların destek seçeneklerine erişebilmesini sağlaması önemlidir.
Hayır.
Bir dönem travmatik olay yaşayan kişilerin hemen grup hâlinde bir araya getirilerek yaşadıkları olayı ayrıntılı biçimde anlatmalarının yararlı olduğu düşünülmüştür. Ancak her çalışan için zorunlu ve ayrıntılı olay anlatımının uygun olduğu söylenemez.
Bazı kişiler konuşmak isteyebilirken bazıları zamana ihtiyaç duyabilir.
Profesyonel destek;
bir yapıda olmalıdır.
Yöneticilerin kriz sonrasında psikolog rolünü üstlenmesi gerekmez. Ancak yöneticinin yaklaşımı çalışanların kurum tarafından desteklenmiş hissetmesi açısından önemlidir.
Destekleyici bir yönetici;
Çalışanların kriz sonrası tepkileri birbirinden farklı olabileceği için herkesin aynı hızda toparlanmasını beklemek gerçekçi değildir.
Kriz desteğinin yapısı olayın niteliğine, çalışan sayısına ve kurumun ihtiyaçlarına göre değişebilir.
Genel olarak süreç şu adımları içerebilir:
Öncelikle olayın niteliği, kimlerin doğrudan veya dolaylı olarak etkilendiği ve mevcut riskler değerlendirilir.
Saha desteği, online destek, bireysel görüşmeler veya kurum içi bilgilendirme gibi seçeneklerden hangilerinin gerekli olduğu belirlenir.
İhtiyaç duyan çalışanlara güvenlik, stabilizasyon, bilgi ve uygun yönlendirme odaklı destek sunulur.
Yoğun veya devam eden psikolojik belirtiler yaşayan çalışanların bireysel psikolojik veya psikiyatrik değerlendirmeye ihtiyaç duyup duymadığı değerlendirilebilir.
Kriz desteği yalnızca olayın yaşandığı günle sınırlı kalmamalıdır. Çalışanların takip eden gün ve haftalarda ortaya çıkabilecek destek ihtiyaçlarına ulaşabilmesi önemlidir.
Kişisel bilgileri içermeyen anonim ve genel geri bildirimler doğrultusunda kurumun sonraki kriz hazırlıkları ve çalışan destek süreçleri gözden geçirilebilir.
Krizden yalnızca olayı doğrudan yaşayan kişiler etkilenmeyebilir.
Destek;
sunulabilir.
Ancak herkesin bireysel psikolojik görüşme yapması gerektiği varsayılmamalıdır.
Destek ihtiyaca ve gönüllülüğe göre planlanmalıdır.
Bazı stres tepkileri zaman içerisinde azalabilir.
Ancak;
gibi durumlarda daha kapsamlı profesyonel destek değerlendirmesi gerekebilir.
Kendine zarar verme veya yaşamı tehdit eden bir durum söz konusuysa acil sağlık ve ruh sağlığı hizmetlerine başvurulmalıdır.
Acil psikolojik destek, çalışanların kriz sonrasında ihtiyaç duydukları desteğe ulaşmasını ve uygun yönlendirmelerin yapılmasını sağlayabilir. Ancak herhangi bir kısa süreli müdahalenin Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) veya diğer psikolojik sorunları kesin olarak önlediğini söylemek doğru değildir.
Travma sonrasındaki psikolojik sonuçlar;
gibi birçok faktörden etkilenebilir.
Bu nedenle amaç “ileride sorun oluşmasını garanti biçimde önlemek” değil, çalışanların ihtiyaç duyduklarında doğru desteğe zamanında erişmelerini sağlamaktır.
Acil Psikolojik Müdahalenin temel amacı kurumsal performansı artırmak değil, krizden etkilenen çalışanların psikolojik ihtiyaçlarına profesyonel destek sunmaktır.
Bununla birlikte çalışanlarının kriz sonrasındaki ihtiyaçlarını dikkate alan kurumlar;
Ancak psikolojik destek hizmeti hukuki, iş güvenliği veya kurumsal kriz yönetimi süreçlerinin yerine geçmez.
Bu alanların kendi uzmanlıkları içerisinde ayrıca yönetilmesi gerekir.
Hayır.
Kurumsal kriz yönetimi;
gibi farklı alanları kapsayabilir.
Acil Psikolojik Müdahale ise bu daha geniş kriz yönetimi yapısının çalışanların psikolojik ihtiyaçlarına yönelik bölümüdür. Bu iki alanın koordineli çalışması kriz sonrasında daha bütüncül bir yaklaşım oluşturabilir.
Kapsamlı Çalışan Destek Programları (ÇDP/EAP) yalnızca günlük psikolojik veya sosyal ihtiyaçlarda değil, kurumların beklenmedik krizlerle karşılaştığı dönemlerde de destek mekanizması sağlayabilir.
Kriz durumları için önceden belirlenmiş bir iletişim ve müdahale modelinin bulunması, olay yaşandığında kurumun hangi profesyonel destek kaynağına ulaşacağını bilmesini kolaylaştırabilir.
Çalışan Destek Hizmetleri kapsamında;
gibi farklı uygulamalar birlikte planlanabilir.
Psikolojik kriz desteğinin yalnızca olay meydana geldikten sonra düşünülmesi gerekmez.
Kurumlar önceden;
Bu hazırlıklar kriz anında belirsizliği azaltmaya ve desteğin daha organize biçimde sunulmasına yardımcı olabilir.
ÇADEM Psikoloji olarak kriz sonrası psikolojik desteği çalışanların belirli bir biçimde tepki vermesini veya yaşanan olayı hızla geride bırakmasını hedefleyen bir süreç olarak değerlendirmiyoruz. Her çalışanın kriz deneyiminin farklı olabileceğini göz önünde bulundurarak güvenlik, ihtiyaç değerlendirmesi, psikolojik ilk yardım, profesyonel yönlendirme ve takip ilkelerini merkeze alan bir yaklaşımı önemsiyoruz.
Kurumun ve olayın ihtiyaçlarına göre saha veya online destek modelleri planlanabilir; çalışanların bireysel gizliliği ve gönüllülüğü korunarak uygun destek kaynaklarına ulaşmaları sağlanabilir. Çalışan Destek Programlarımız kapsamında kriz dönemlerinde psikolojik desteğin, kurumun iş sağlığı ve güvenliği ile genel kriz yönetimi süreçlerini tamamlayan profesyonel bir destek alanı olarak yapılandırılmasını amaçlıyoruz. Hedefimiz çalışanların kriz sonrasında yalnız kalmadıklarını bilmelerini ve ihtiyaç duydukları profesyonel desteğe güvenli ve erişilebilir biçimde ulaşabilmelerini sağlamaktır.
İş kazaları, doğal afetler, çalışan kayıpları, şiddet olayları ve diğer beklenmedik krizler çalışanları farklı şekillerde etkileyebilir. Kriz sonrasında tüm çalışanlardan aynı tepkiyi göstermelerini veya kısa sürede normal işleyişe dönmelerini beklemek doğru değildir. Acil Psikolojik Müdahale; çalışanların güvenlik ve psikolojik destek ihtiyaçlarının değerlendirilmesini, uygun psikolojik ilk yardımın sunulmasını ve gerektiğinde ileri profesyonel desteğe yönlendirilmesini amaçlar.
Bu destek, kurumsal kriz yönetiminin tamamı değil; çalışanların psikolojik wellbeing’ine yönelik önemli bir parçasıdır. Krizlere önceden hazırlanan ve çalışanlarının ihtiyaç duyduklarında profesyonel desteğe ulaşabileceği sistemler oluşturan kurumlar, zor dönemlerde daha yapılandırılmış ve insan odaklı bir yaklaşım sergileyebilir.
